Kamal Ataturk heykellerinin yapılmasından hoşlanmazdı yalanı

Sarayburnu Mustafa Kemal Atatürk Heykeli (Ü Ekim 1926)

Cumhuriyet ideolojisinin görselleştirilmesi yolunda atılan ilk adımdır. İstanbul Belediyesi tarafınca diktirilmiştir. Anıtın açılışını o devrin belediye başkanı, Şehremini Muhittin Bey (Üstündağ) görkemli bir törenle yapmıştır ve İstanbul halkı anıtı gecenin geç saatine kadar akın akın seyre gelmiştir.

Avusturya’lı heykeltıraş Heinrich Krippel 1925 senesinde Mustafa Kemal Atatürk anıtları yaptırılmak amacı ile Türk Hükümeti’nin davetlisi olarak Türkiye’ye geldi. 1938’e kadar on üç yıl Türkiye’de kalmış olarak Mustafa Kemal Atatürk heykelleri gerçekleştirmiş oldu.

Mustafa Kemal Atatürk sanatçıyı köşkte konuk ederek hazırlayacağı tüm heykeller için kendisine poz vermiştir. Krippel bu heykel ve anıtların ön emekleri ve taslaklarını Türkiye’de hazırladı. Bu taslaklardan tasarlanarak hazırlanan heykel kalıpları sanatçının Viyana’daki atölyesinde üretildi ve Viyana Birleşik Maden işletmelerinde bronza döküldü. Bu heykeller sonrasında parçalar halinde Türkiye’ye getirildi ve yerlerinde monte edildi.

(tr.wikipedia.org)

İstanbul ili Eminönü ilçesi, Sarayburnu’nda, Gülhane Parkı’nın denize yönelik giriş kapısının bulunmuş olduğu alanda Mustafa Kemal Atatürk’ün Kurtuluş Savaşı’nı başlatmak için Samsun’a gitmek suretiyle gemiye binmiş olduğu yerde yapılmıştır. Kaynaklardaki bir başka bilgiye nazaran de; Mustafa Kemal Atatürk Kurtuluş Savaşı’ndan sonrasında İstanbul’a ilk gelişinde burada karaya çıkmış, Harf Devrimi 9 Ağustos 1928’de burada halka açıklanmıştır. Cumhuriyet döneminde İstanbul’da meydana getirilen ilk Mustafa Kemal Atatürk Anıtıdır.

Sarayburnu’ndaki Mustafa Kemal Atatürk heykeli Avusturyalı Heykeltıraş Heinrinck Krippel tarafınca yapılmıştır. Heykel sanatçının Viyana’daki atölyesinde yapılmış, dökümü Viyana’da Birleşik Maden İşletmelerinde yapılmış, parçalar halinde Türkiye’ye getirilmiş ve heykeltıraşın denetiminde yerine oturtulmuştur. Yapımına 1925 senesinde başlanan heykelin açılışı Ü Ekim 1926’da yapılmıştır.

Heykel Ü m yüksekliğinde, yukarıya doğru hafifçe daralan mermer ve granitten dikdörtgen bir kural üzerindedir. Bu kural iki kattan oluşan dikdörtgen bir platform üzerindedir. Platformun birinci katına dört, ikinci katına da üç basamakla çıkılmaktadır. Ayrıca bu alanın çevresi 70 santimetre. yüksekliğinde alçak bir duvarla çevrilmiştir. Üçgen, kare ve altıgen motiflerle dekore edilmiş duvarlara birer metre aralıklarla birer metre yüksekliğinde üzerlerinde kubbeye benzer başlıkları olan sütunlar yerleştirilmiştir.

Mustafa Kemal Atatürk’ün heykeli bronzdan dökülmüş olup, Mustafa Kemal Atatürk burada sivil giysileri ile tasvir edilmiştir. Sol elini beline dayamış, sağ elini de aşağıya doğru uzatmıştır. Heykelin kaidesinin önünde Hattat Kamil Akdik’in yazısı ile “zamanı ihtilas 1336”, arka yüzünde heykelin dikiliş zamanı 1926, yan tarafında Cumhuriyet’in ilân zamanı yazılıdır.

İstanbul Belediyesi tarafınca diktirilen heykelin açılışı sonrasında Belediye yetkilileri Mustafa Kemal Atatürk’ten bir telgraf alır: “Muhterem İstanbul Halkının ilk kez heykelimi dikmek suretiyle gösterdiği yüksek kadirşinaslıktan ve resm-i küşat münasebetiyle hakkımda izhar buyurulan necip hissiyattan dolayı samimi teşekkürlerimi arzederim. Sözün bundan sonrası heykeltıraşlarındır.” (Gültekin Elibal, Mustafa Kemal Atatürk ve Resim-Heykel, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul, 1973, s.194.) Evet, sözün bundan sonrası heykeltıraşlarındır fakat heykeltıraşlar söz birliği etmiştir adeta ve hep aynı sözü yineleyeceklerdir.

SUNAY AKIN diyor ki;

Cumhuriyet’in ilanıyla beraber bizim kentlerimizin meydanlarında heykeller ilk kez görünmeye başladı. Onlardan doğal ki ilki de bir Mustafa Kemal Atatürk heykelidir. Bunu Avusturyalı heykeltraş Kristen yapar. Avusturyalı heykeltraş Kristen’in de sonu fazlaca hüzünlü. Kristen 2. Dünya Savaşı’nda bir hava bombardımanı esnasında ölüyor. Düşünsenize taşları yontarak o güzel ilk Mustafa Kemal Atatürk heykelini icra eden el, taşların altında kalmış olarak can veriyor.

“Benden sonrakiler bu duruşu örnek alsın”

Bu heykel Sarayburnu’na konuyor. Sarayburnu’ndaki heykel meydana getirilen ilk Mustafa Kemal Atatürk heykelidir. Oraya konan Mustafa Kemal Atatürk heykeli sırtını saraya ve Avrupa’ya dönmüş Anadolu’ya bakmaktadır. Mustafa Kemal Mustafa Kemal Atatürk 19 Mayıs’ta Samsun’a çıkarken yola İstanbul’dan başlamaktadır. Geçiyor Anadolu’ya, devrimi gerçekleştiriyorlar ve sonrasında Türkiye Cumhuriyeti kurulunca İstanbul’a ilk Mustafa Kemal Atatürk heykeli konuyor. Saraya sırtını dönmüş, Anadolu’ya bakar bir halde Sarayburnu’na heykeli konuyor. Mustafa Kemal Atatürk der ki “Heykel durduğu yerle de bir şey anlatır. Heykelim orada olsun ki benden sonrakiler bu duruşu örnek alsın.”

Kamal Ataturk heykellerinin yapılmasından hoşlanmazdı yalanı